به شيخ قسطلانى منسوب است و من آن را زيارت كردم . « 1 » هنگامى كه ابن بطوطه به عيذاب رسيده ، پادشاه بجا مشغول جنگ با مماليك مصر بوده است . وى در بازگشت از مكّه ، از جدّه با زورق به سوى عيذاب حركت كرده است . او مىنويسد : باد ما را به بندرى به نام رأس دوائر برد و بناچار از راه خشكى ، از صحرايى كه شترمرغان و آهوان زيادى در آن بود پس از 9 روز راهپيمايى به شهر عيذاب آمديم . « 2 » مصر عليا يا صعيد مصر در كنار شاخهء اصلى رودخانهء نيل كه زندگى مصريها هميشه به آن وابسته بوده قرار داشته است ، اين رود از افريقاى مركزى و كوههاى اتيوپى سرچشمه مىگيرد و پس از طى چندين صد كيلومتر ، به طرف شمال ، از نوبه ( بخشى از سودان كنونى ) مىگذرد و در اينجا ، شش آبشار تشكيل مىدهد ؛ شمالىترين آبشار را نخستين آبشار مىشمارند و مصر از همين محل شروع مىشود . از اين محل ، يعنى أسوان جديد ، تا منف يا ممفيس ، نزديك قاهرهء جديد ، طول نيل بيش از هزار كيلومتر است . در بيشتر اين مسافت ، درّه نيل كمتر از شانزده كيلومتر ، پهنا دارد ؛ اگرچه در بعضى نقاط ، به علت ساييده شدن تپه‌هاى سنگ آهك ، عرض درّه به پنجاه كيلومتر مىرسد . همهء اين منطقه از أسوان يا سين تا حدود منف يا به عبارتى از جنوب قاهره تا آبشار أسوان به مصر عليا يا صعيد مصر مشهور است . « 3 » به تعبير ديگر ، باريكهء مزروعى كنار نيل ( جز فيّوم و واحات كه به سمت ليبى است ) ، به طول 965 كيلومتر و پهناى 5 تا 10 كيلومتر ، صعيد مصر و يكى از دو قسمت بزرگ مصر است . « 4 » از همان زمان كه عمرو عاص بر مصر مسلط شد ، كسانى را به اطراف فرستاد ؛ از جمله قيس بن حارث را به صعيد مصر فرستاد . قيس در جايى كه به نام خود او خوانده مىشد فرود آمد و خبر آن را براى عمرو نوشت . در آنجا از ناحيهء شرقى « رود نيل » گذشت تا به فيّوم رسيد . « 5 » در 257 ق يكى از علويان به نام ابراهيم بن محمد بن يحيى بن عبد الله بن محمد بن على در صعيد مصر خروج كرده

--> ( 1 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 49 - 50 . ( 2 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 310 - 311 . ( 3 ) . تاريخ باستان ؛ ص 60 . ( 4 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 1565 . ( 5 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 293 .